De Sterkampen, een bijzonder evenement

Wanneer Philip Dirk baron van Pallandt in 1913 het landgoed Eerde erft, is hij 23 jaar oud. Het bezit omvat uitgestrekte bossen, heide en landbouwgrond rond Ommen. Al snel blijkt dat Philip zijn land niet alleen voor zichzelf wil houden. In hetzelfde jaar stelt hij delen van het landgoed open voor de padvinderij. Scouts kamperen er in de natuur en krijgen de ruimte om zich zelfstandig te ontwikkelen.

In de zomer van 1924 krijgt het PIA-kampterrein een heel andere bestemming. De Orde van de Ster in het Oosten organiseert dat jaar een internationaal congres in Arnhem. Aansluitend wil Krishnamurti zijn volgelingen kennis laten maken met Ommen en het landgoed Eerde, dat een belangrijke plaats binnen de beweging moet gaan innemen.

Het succes van 1924 smaakt naar meer. Voor een jaarlijks terugkerende internationale bijeenkomst is het terrein aan de Vecht echter te klein en te eenvoudig. Op landgoed Eerde wordt daarom gezocht naar een plek waar het Sterkamp verder kan groeien. Die wordt gevonden op de Besthmenerberg, een uitgestrekt gebied met bos en heide ten zuiden van Ommen.

Wie in de tweede helft van de jaren twintig het Sterkamp binnenloopt, ziet niet alleen honderden tenten tussen de bomen. Midden in het bos verschijnen ook gebouwen die voor die tijd opvallend modern zijn. Geen romantische houten huisjes of versierde paviljoens, maar strakke, lichte constructies van glas, staal en hout.

Een tijdelijk dorp bouwen voor duizenden bezoekers is één ding. Iedereen iedere dag van ontbijt, lunch en avondeten voorzien is een heel andere opgave. Tijdens de grote Sterkampen veranderde de Besthmenerberg daarom ook in een enorme logistieke operatie.

Met ieder Sterkamp groeit de belangstelling. Waar in 1924 ongeveer 480 bezoekers uit dertig landen naar Ommen komen, zijn dat enkele jaren later duizenden. In 1928 worden ruim 2.500 deelnemers geregistreerd. Voor een plaats als Ommen betekent dat een tijdelijke invasie van mensen uit alle hoeken van de wereld.

Wie naar Ommen kwam, kwam in de eerste plaats voor Krishnamurti. Maar een Sterkamp duurde dagen of weken. Tussen de lezingen en kampvuren door ontstond daarom iets anders: een tijdelijke internationale gemeenschap.

Wanneer de avond over de Besthmenerberg valt, lopen de bezoekers vanuit hun tenten naar een open plek in het bos. Daar brandt het grote kampvuur, een traditie die al tijdens het eerste Sterkamp van 1924 was ontstaan. Duizenden mensen kunnen zich rond het vuur verzamelen. Er wordt gezongen, soms klinken Indiase liederen en mantra’s, en daarna wordt het stil. Krishnamurti staat op en begint te spreken.

De Sterkampen trekken niet alleen mensen die geïnteresseerd zijn in Krishnamurti. Ommen wordt ook een ontmoetingsplaats voor kunstenaars, schrijvers, architecten, musici en andere vernieuwers. Ze komen er om lezingen bij te wonen, maar ook om ideeën uit te wisselen over kunst, cultuur en een samenleving die na de Eerste Wereldoorlog opnieuw vorm moet krijgen.

Wanneer de bezoekers na afloop van het Sterkamp hun koffers pakken, nemen ze meer mee dan herinneringen aan lezingen en kampvuren. Foto’s en ansichtkaarten maken het mogelijk om thuis iets te laten zien van die bijzondere wereld tussen de bomen. Van het tentendorp, van nieuwe vrienden en natuurlijk van Krishnamurti zelf.

Op een zomerochtend in 1929 verzamelen de bezoekers zich zoals gewoonlijk in de grote lezingentent. Krishnamurti zal spreken. Annie Besant zit op het podium en technici van de AVRO hebben microfoons opgesteld om zijn woorden rechtstreeks uit te zenden. Alles lijkt klaar voor een vertrouwde bijeenkomst. Maar wat volgt, raakt het fundament van de hele beweging.

In de jaren dertig blijven bezoekers naar de Besthmenerberg komen om Krishnamurti te horen spreken. De Orde is verdwenen, maar de ontmoetingen gaan door. Wel wordt volgens Rick Nieman soms een jaar overgeslagen wanneer Krishnamurti’s internationale reisschema een bezoek aan Ommen onmogelijk maakt.