Het einde en wat er nog over is

In de jaren dertig blijven bezoekers naar de Besthmenerberg komen om Krishnamurti te horen spreken. De Orde is verdwenen, maar de ontmoetingen gaan door. Soms wordt er een jaar overgeslagen wanneer Krishnamurti’s internationale reisschema een bezoek aan Ommen onmogelijk maakt.

De wereld om het kamp heen verandert. Economische crisis, dictaturen en oorlogsdreiging drukken steeds zwaarder op Europa. Ook in Krishnamurti’s toespraken klinkt dat door. Tijdens het kamp van 1936 waarschuwt hij voor het gedachteloos opgaan in de massa. De vragen over vrijheid en onafhankelijk denken krijgen daardoor een steeds dringender betekenis.

Het kamp van 1938 blijkt het laatste Sterkamp in Nederland. Het telt 1.026 deelnemers uit zeventien landen, ongeveer de helft uit Nederland en een kwart uit Groot-Brittannië. Philip en Willie zijn erbij. OudOmmen vermeldt daarentegen nog een laatste kamp in augustus 1939. Over het precieze eindjaar spreken de bronnen elkaar dus tegen. Vast staat dat de Tweede Wereldoorlog een einde maakt aan deze periode van internationale ontmoetingen.

Tijdens de bezetting krijgt het terrein een gruwelijk andere bestemming. De bezetter neemt het voormalige Sterkamp in gebruik; er ontstaat het beruchte Kamp Erika. Bestaande gebouwen, keukens en sanitaire voorzieningen worden opnieuw gebruikt. Waar mensen eerder vrijwillig samenkwamen om over vrijheid te spreken, worden nu gevangenen opgesloten, mishandeld en gedood.

Ook na de bevrijding is het terrein niet meteen weer een vakantieoord. Het wordt eerst gebruikt als interneringskamp. Later keren de kampeerders terug: jeugdorganisaties houden er kampen, waarna het terrein zich verder ontwikkelt tot recreatiegebied.

Van het Sterdorp zelf is veel verdwenen, maar in het landschap blijven sporen herkenbaar. Delen van het oude wegennet en het centrale Rond Point zijn nog terug te vinden. Met een historische plattegrond krijgt een gewone wandeling tussen de kampeerplekken ineens een andere betekenis. Het kleine openluchttheater moet daarbij niet worden verward met de grote kampvuurplaats: de bijeenkomsten met duizenden toehoorders vonden elders op het terrein plaats.

De Sterkampen hebben geen nieuwe wereld opgeleverd zoals sommige bezoekers misschien hoopten. Wel brachten ze mensen uit tientallen landen samen, midden in de bossen bij Ommen. Ze aten, werkten en luisterden er naast elkaar, op zoek naar een andere manier van leven.

De tenten zijn verdwenen. De vraag die hen hier samenbracht, is gebleven: hoe kunnen mensen met elkaar leven zonder elkaar opnieuw tot vijand te maken?